Een fruithandelaar in Noord-Brabant maakte enige tijd geleden een doos bananen open en trof daar een Zuid-Amerikaanse spin in, waarvan de wetenschappelijke geslachtsnaam letterlijk ‘moordenares’ betekent. Geen ideale start van de werkdag.
Toch is uitgerekend dat tropische beestje de reden dat er in Brazilië een medicijn wordt ontwikkeld. De bijwerking van zijn gif blijkt namelijk bruikbaar als erectiemiddel, mits je al het vervelende eruit sloopt.
De giftige verstekeling in de bananenkist
De wetenschappelijke naam van de spin is ‘Phoneutria nigriventer’. Deze spin leeft in Zuid-Amerika en verstopt zich overdag graag op donkere, beschutte plekken. Bananentrossen zijn daar uitstekend geschikt voor en zo belandt er af en toe eentje in een container richting Europa.
In Nederland staan zeven geregistreerde vondsten van zwerfspinnen in de boeken. EIS Kenniscentrum Insecten houdt dat overzicht bij en de exemplaren gaan naar de collectie van Naturalis. De meeste kwamen mee met bananen, maar een enkel exemplaar zat tussen de snijbloemen.
De allereerste vondst was een fruithandelaar in Noord-Brabant die een volwassen vrouwtje met eierzak in een doos aantrof. Het ging daarbij om een verwante soort en niet om de nigriventer waar het bovengenoemde medicijnonderzoek op leunt.
De spin verdedigt zich assertief en zijn kaken komen door de menselijke huid heen. Een beet geeft meestal lokale klachten zoals zwelling, pijn en spiertrekkingen rond de wond. Bij veel gif kunnen hartritme, ademhaling en bloeddruk ontregeld raken.
Bij mannen komt daar iets bij wat in de medische literatuur ‘priapisme’ heet. Een langdurige erectie die niet vanzelf wegtrekt en die zonder behandeling het weefsel kan beschadigen. Voor de patiënt is dat een complicatie. Voor een onderzoeker is het een aanwijzing dat er in dat gif iets zit wat de doorbloeding van de penis heel gericht aanstuurt.
EXCLUSIVE: A bite from the Brazilian wandering spider Phoneutria nigriventer can cause an erection that lasts up to 4+ hours. Scientists are studying a component of the venom known as Tx2-6 for use in the treatment of erectile dysfunction.
— First Doctor (@FirstDoctor) March 24, 2026
What are your thoughts? pic.twitter.com/7PGJHLKCul
Van dodelijk gif naar een bruikbaar molecuul
Het gif van een zwerfspin is geen enkele stof maar een mengsel van honderden moleculen. Sommige verlammen, andere veroorzaken pijn en weer andere doen wat de onderzoekers zochten. De kunst was om dat ene stukje eruit te halen zonder de rest mee te nemen.
Aan de Federale Universiteit van Minas Gerais in Brazilië werd daar meer dan 20 jaar aan gewerkt. Het team richtte zich op de toxine PnTx2-6 en bepaalde met moleculaire modellering welke aminozuren daarin het effect op de erectie veroorzaken.
Op basis daarvan ontwierpen ze een kunstmatig peptide met de naam PNPP-19, dat alleen die werkzame onderdelen bevat, waarmee het begin van een nieuw erectiemiddel was geboren.
Dat molecuul werkt fundamenteel anders dan de bekende pillen, zoals Viagra. De stofjes in deze blauwe pillen remmen een enzym en versterken zo een signaal dat via de zenuwen binnenkomt. PnPP-19 zet zelf de lokale aanmaak van stikstofmonoxide in gang en heeft die zenuwprikkel dus niet nodig.
Precies dat maakt het interessant voor mannen bij wie een regulier erectiemiddel weinig doet. In dierproeven herstelde het peptide de erectiele functie bij ratten met diabetes. Na plaatselijke toediening kwam het vooral in de penis terecht en niet in de rest van het lichaam.
Onderzoek naar erectiemiddel bij mannen
Onder de naam BZ371A ging het middel naar de kliniek. In de eerste fase werd de gel getest op gezonde mannen en vrouwen. Die studie liet zien dat het goed werd verdragen en dat het middel niet in noemenswaardige hoeveelheden in de bloedbaan terechtkwam.
De tweede fase richtte zich op de groep waar de meeste winst te halen valt. Bij een radicale prostaatverwijdering wegens prostaatkanker raken de zenuwen die de erectie regelen vaak beschadigd.
Van de 120 gescreende mannen tussen 40 en 65 jaar bleven er 72 over. Die werden ruim 60 dagen behandeld in drie groepen. De ene kreeg BZ371A met tadalafil, de tweede BZ371A met een placebopil en de derde een placebogel met tadalafil.
📱 Op mobiel kun je de tabel horizontaal scrollen.
| BZ371A gel | Tadalafil 5 mg | |
|---|---|---|
| Herkomst | Gif van de Braziliaanse zwerfspin | Chemisch ontwikkeld in het lab |
| Toediening | Gel, plaatselijk aangebracht | Tablet, via de bloedbaan |
| Werking | Maakt zelf stikstofmonoxide aan | Remt het enzym PDE5 |
| Zenuwsignaal nodig | Nee | Ja |
| Succes na 30 dagen | 15 procent | 4 procent |
| Succes na 60 dagen | 32 procent | 13 procent |
| Status | Fase 2 afgerond, fase 3 moet nog | Al jaren geregistreerd |
Succes betekent hier dat de man een erectie kreeg die geslachtsgemeenschap mogelijk maakte. De derde onderzoeksgroep kreeg BZ371A en tadalafil samen, van die combinatie zijn geen losse percentages naar buiten gebracht.
De resultaten kwamen in mei 2025 naar buiten. BZ371A als losse behandeling deed het beter dan tadalafil alleen en er werden geen ernstige bijwerkingen gemeld. Niemand stopte vanwege bijwerkingen, wat bij een middel dat je plaatselijk aanbrengt in de lijn der verwachting ligt.
Waarom je er nog niet op moet rekenen
Zet die percentages even in perspectief. Een succespercentage van 32 na twee maanden betekent dat het erectiemiddel bij twee op de drie mannen in die periode niet het gewenste resultaat gaf. Dat klinkt mager, maar het gaat om mannen die net een ingrijpende kankeroperatie achter de rug hebben. Bij hen doet de standaardbehandeling het nog een stuk slechter.
Er zijn ook echte kanttekeningen. De volledige resultaten zijn nog niet als peer reviewed onderzoek gepubliceerd, dus andere wetenschappers hebben ze nog niet onafhankelijk kunnen beoordelen. Een deel van de informatie komt uit een persbericht van de partij die het middel ontwikkelt.
Daar komt bij dat een fase 2-studie met 72 deelnemers klein is. De volgende stap is fase 3, waarin het middel bij een veel grotere groep wordt vergeleken met de bestaande behandeling. Pas daarna kan een toelatingsautoriteit erover oordelen.
Reken dus op meerdere jaren voordat er een dergelijk erectiemiddel bij een apotheek ligt, als het die eindstreep haalt.
Wat er nu al staat is echter al opmerkelijk genoeg. Een natuurlijk verdedigingsmechanisme dat een spin gebruikt om roofdieren af te schrikken is stukje bij beetje uit elkaar gehaald tot er een gel overbleef. De natuur had de oplossing al, alleen zat er nogal wat gif omheen.
