Onder deze bloedrode waterval op Antarctica schuilt oeroud zeeleven

In het midden van de witste plek op aarde bloedt een gletsjer. Aan de voet van de Taylor-gletsjer op Antarctica sijpelt al meer dan een eeuw roodgekleurd water over het ijs, alsof het landschap een open wond heeft. Deze zomer ontdekten wetenschappers dat er in dat water iets leeft wat er eigenlijk niet hoort.

In augustus verscheen in het vakblad Nature Geoscience een studie die het verhaal van Blood Falls flink oprekt. In de rode modder rond de waterval vonden onderzoekers sporen van microscopisch zeeleven, terwijl het dal al heel lang van de oceaan is afgesloten. Het lijkt erop dat hier een restje oud zeewater onder het ijs is opgesloten geraakt, met bewoners en al.

Hoe Blood Falls aan zijn rode kleur komt

Blood Falls ligt in de McMurdo Dry Valleys, een reeks kale dalen in Oost-Antarctica die samen het grootste ijsvrije gebied van het continent vormen. Waar de Taylor-gletsjer eindigt bij het Bonneymeer, stroomt op onregelmatige momenten zout water uit spleten in het ijs. Het resultaat is een roestrode vlek van ongeveer vijf verdiepingen hoog tegen een verder spierwitte ijsmuur.

Geograaf Griffith Taylor zag de waterval in 1911 als eerste, tijdens de Terra Nova-expeditie die voor Robert Falcon Scott en zijn mannen fataal afliep. Taylor overleefde de tocht en gaf zijn naam aan de gletsjer en de vallei. Hij dacht dat rode algen de kleur veroorzaakten. Die verklaring hield het decennialang vol, maar klopte niet.

Het echte antwoord is minder griezelig en eigenlijk vrij huiselijk. De pekel zit vol opgelost ijzer en is kleurloos zolang hij onder het ijs zit. Zodra het water de buitenlucht raakt, reageert dat ijzer met zuurstof en ontstaat roest, precies zoals bij een oude fiets die in de regen staat. Onderzoek uit 2023 liet bovendien zien dat daarbij piepkleine bolletjes ontstaan met ijzer, calcium en magnesium, die meehelpen aan de dieprode tint.

Dit bericht op Instagram bekijken

Een bericht gedeeld door Luxury Travel Designer | India (@blisstravels.in)

Een zoutmeer dat een miljoen jaar opgesloten zit

Waar al dat water vandaan kwam, bleef lang een raadsel. In 2017 brachten Amerikaanse onderzoekers met radar de binnenkant van de gletsjer in kaart, een techniek die werkt zoals een vleermuis zijn omgeving aftast met geluid. Ze vonden een reservoir met zout water op zo’n 400 meter diepte onder het ijs, dat mogelijk al meer dan een miljoen jaar gevangen zit.

Dat er überhaupt vloeibaar water in de gletsjer zit, verbaasde de onderzoekers het meest. De Taylor-gletsjer geldt sindsdien als de koudste gletsjer waarvan bekend is dat er constant water doorheen stroomt. Het zout verlaagt het vriespunt en wanneer een deel van het water toch bevriest, komt er warmte vrij die de rest vloeibaar houdt.

Het zout zelf komt vermoedelijk uit zee. De Taylor Valley grenst aan McMurdo Sound en liep in perioden met een hoger zeeniveau waarschijnlijk onder. Toen het water zich terugtrok en de gletsjer oprukte, bleef een deel van dat zeewater onder het ijs achter. Recent onderzoek in het vakblad Antarctic Science koppelde de rode uitbarstingen aan drukschommelingen onder de gletsjer, waardoor ook duidelijker werd waarom de waterval niet altijd stroomt.

Levende sporen van een verdwenen oceaan onder Blood Falls

Dat er leven in de pekel zit, was al langer bekend. Microbiologen vonden eerder bacteriën die in het donker en vrijwel zonder zuurstof overleven, en die zich vermoedelijk al duizenden jaren of langer in isolatie ontwikkelen. De nieuwe studie kijkt naar een groep die tot nu toe weinig aandacht kreeg. Dat zijn eukaryoten, organismen met een celkern zoals kiezelwieren, dinoflagellaten en trilhaardiertjes.

Het onderzoeksteam, met wetenschappers van onder meer de University of California San Diego en Yale, analyseerde 167 monsters van water, sediment en lucht uit de hele regio. Rond Blood Falls bleken de micro-organismen opvallend vaak uit zee te stammen, terwijl op de omliggende plekken zoetwater- en landsoorten de overhand hadden. Van de kiezelwieren bij de waterval was meer dan 60 procent van zeeafkomst, in sommige analyses zelfs zo’n 80 procent.

Een deel van de wetenschappers dacht tot nu toe dat de harde wind in de Dry Valleys die zeesporen gewoon van de kust aanvoert. De onderzoekers zien dat anders en spreken van een gemeenschap die hier is blijven bestaan, niet van een die is komen aanwaaien. Daarmee is Blood Falls meer dan een bizar plaatje, want de waterval biedt een venster op hoe oceaan, ijs en land op Antarctica vroeger met elkaar verbonden waren. Voor wie leven zoekt onder het ijs van Mars is het bovendien een ideaal oefenterrein.