Als we aan het Vaticaan denken, zien we niet meteen een astronomisch instituut voor ons. We denken aan de paus, de Sint-Pietersbasiliek en een schat aan kunst en geschiedenis. Toch is de Specola Vaticana (de Vaticaanse sterrenwacht) een van de oudste en meest gerespecteerde onderzoeksinstellingen ter wereld.
Maar waarom zoeken sterrenkundige priesters naar antwoorden in het heelal, als volgens hen alles in het heilige boek is te vinden? Dit doen ze overigens niet vanuit Vaticaanstad in Rome, maar vanuit hun eenzame hoofdkwartier in Castel Gandolfo op een bergtop in de Amerikaanse staat Arizona.
De oorsprong van de sterrenwacht van het Vaticaan
De wortels van de Vaticaanse astronomie liggen in de 16e eeuw. Oplettende priesters zagen in 1582 dat de kalender niet meer synchroon met de zon liep. De Juliaanse kalender week in de loop van de eeuwen tien dagen af van de astronomische werkelijkheid, waardoor de berekening van Pasen onnauwkeurig werd.
Daar was paus Gregorius niet blij mee, dus gaf hij de opdracht voor de bouw van de Gregoriaanse Toren in Vaticaanstad. Hier konden de plaatselijke astronomen en wiskundigen metingen uitvoeren, die later de basis werden voor de Gregoriaanse kalender die we nu kennen. De sterrenwacht van het Vaticaan werd echter pas eeuwen later opgericht.
In 1891 werd de sterrenwacht officieel opgericht door paus Leo XIII. Niet om de kalender in de gaten te houden, maar om aan de wereld te tonen dat het Vaticaan beschikt over de kennis en technologie om deel te nemen aan internationale wetenschap op astronomisch gebied. We zetten enkele belangrijke mijlpalen op een rijtje:
- 1582: introductie van de Gregoriaanse kalender na astronomische observaties.
- 1891: officiële oprichting van de Specola Vaticana door paus Leo XIII.
- 1930: verhuizing naar Castel Gandolfo vanwege de toenemende lichtvervuiling in Rome.
- 1993: ingebruikname van de VATT (Vatican Advanced Technology Telescope) in Arizona, VS.
De VATT op Mount Graham in Arizona
In de loop van de eeuwen werd Europa steeds drukker, dus werd de hemel te licht voor observatie. Het Vaticaan week daarom uit naar de top van Mount Graham op 3200 meter hoogte. Deze berg staat in de Amerikaanse staat Arizona en biedt onbelemmerd zicht op het heelal. De Vatican Advanced Technology Telescope (VATT) is een technologisch hoogstandje.
Een astronoom op Mount Graham leeft in een regime van isolatie en nachtwerk. Terwijl de wereld slaapt, observeren zij planeten en meteorieten. Het Vaticaan beschikt overigens over een indrukwekkende meteorietencollectie van 1.100 exemplaren. NASA vraagt de gerespecteerde wetenschappers vaak om informatie.
Het is dus niet zo dat astronomen van het Vaticaan nog steeds met een verrekijker naar de lucht kijken, want ze gaan met de tijd mee. Ze zijn gespecialiseerd in het observeren van moedersterren en exoplaneten en publiceren hun bevindingen onder andere in The Astrophysical Journal (APJ). In de onderstaande tabel zie je alles nog even op een rtijtje.
| Categorie | Details |
|---|---|
| Hoofdinstrument | Vatt (1.8 meter parabolische spiegel) |
| Locatie observaties | Mount Graham international observatory, Arizona |
| Personele eis | Phd in de astrofysica of kosmologie |
| Primaire data | Fotometrie, spectroscopie en meteoritiek |
| Onderzoeksfocus | Exoplaneten, donkere materie en planetoïde-fysica |
| Output | Peer-reviewed publicaties (o.a. Nature en Apj) |
Waarom onderzoekt het Vaticaan het heelal?
Dan komen we terug bij de vraag: waarom zoekt het Vaticaan naar antwoorden in het heelal als alles volgens hen in het heilige boek is te vinden? Dat heeft allemaal te maken met de interpretatie van de geestelijken als het gaat om de oorsprong van ons bestaan. Voor hen zijn de Bijbel en het universum twee bronnen die elkaar aanvullen.
In de wetenschappelijke traditie van het Vaticaan hanteert men het concept van twee boeken: Het boek van de schrift (de Bijbel voor morele en spirituele lessen) en Het boek van de Natuur (het fysieke universum, dat gelezen moet worden voor observatie en logica). Ze bewonderen en ontcijferen in hun ogen Gods wonderen door te observeren.
