Het is een van de bekendste tragedies uit de wereldgeschiedenis: de ramp met de Titanic in 1912. Er kwamen tijdens deze ramp meer dan 1.500 mensen om, die samen met het schip naar de bodem van de Atlantische Oceaan zonken. De Titanic werd in 1985 gevonden, maar waar zijn alle slachtoffers?
De Titanic werd destijds gevonden door oceanograaf Robert Ballard en zijn team. Ze bekeken het beroemde wrak door middel van een onderwatercamera, waarmee ze talloze voorwerpen wisten lokaliseren. Ze vonden schoenen, meubels, koffers en andere persoonlijke bezittingen. Maar van de honderden slachtoffers was geen enkel spoor te bekennen.
De ontdekking van het wrak van de Titanic
De ontdekking van de Titanic was een ‘bijproduct’ van de Koude Oorlog. Het werk van Robert Ballard werd destijds gefinancierd door de Amerikaanse marine, maar niet om de Titanic te zoeken. Hij kreeg de taak om twee gezonken nucleaire onderzeeërs te lokaliseren: de USS Thresher en de USS Scorpion.
Toen hij deze missie had voltooid, mocht hij de overige tijd (12 dagen) naar eigen inzicht gebruiken. Het was altijd al een droom van Ballard om de Titanic te vinden, dus gebruikte hij deze tijd om met een inventief systeem op zoek te gaan naar het beroemdste scheepswrak ter wereld. De oceanograaf gebruikte de zogeheten ‘mowing the lawn-techniek’.
Met deze techniek zocht hij niet naar de Titanic, maar naar een spoor van kleine voorwerpen. Door heen-en-weer te varen zocht hij naar een spoor van spullen. Deze doorbraak kwam op 1 september 1985, toen onderwaterrobot Argo een van de grote ketels van de Titanic in beeld kreeg. Het wrak werd op 3.800 meter diepte gevonden.
Geborgen objecten en persoonlijke bezittingen uit het wrak
Er waren tijdens de rampzalige reis van de Titanic ongeveer 2228 mensen aan boord. Het is niet verwonderlijk dat Robert Ballard en zijn team duizenden objecten en persoonlijke bezittingen wisten te vinden. Veel van deze bezittingen zijn bijzonder goed bewaard gebleven. Er zijn zelfs artefacten van zijde, katoen en zelfs papier gevonden. We hebben hieronder wat objecten op een rijtje gezet:
- Leren koffers en tassen: Vaak nog gevuld met zorgvuldig opgevouwen kleding, kranten en persoonlijke brieven.
- Sieraden en horloges: Waaronder een gouden medaillon en diverse zakhorloges die exact op het tijdstip van het zinken (02:20 uur) zijn blijven stilstaan.
- Parfums: Een collectie van 62 kleine flesjes parfumoliën van een handelaar uit Manchester, waarvan de geur na tachtig jaar onder water nog steeds aanwezig was bij opening.
- Schoeisel: Talloze paren leren schoenen en laarzen die op de zeebodem liggen op de plek waar ooit lichamen rustten (het weefsel is verdwenen, maar het leer bleef intact).
- Keukengerei en servies: Duizenden stuks zilverwerk en porseleinen borden met het logo van de White Star Line, vaak nog netjes opgestapeld.
- Muziekinstrumenten: Restanten van klarinetten en de beroemde viool van orkestleider Wallace Hartley.
Het bergen van deze objecten leidde destijds tot een publieke discussie. Sommige voorstanders zien het als een tastbare herinnering aan de gestorvenen, terwijl anderen vinden dat het bij een graf hoort dat met rust moet worden gelaten. (Detail: Robert Ballard heeft de spullen nooit naar boven gehaald, dat deden bedrijven zoals de RMS Titanic Inc.)
Deze talloze spullen horen bij de duizenden slachtoffers, maar de vraag rijst nu: waar zijn al die slachtoffers eigenlijk? Er zijn tijdens de vele onderzoeken namelijk nog nooit menselijke resten gevonden. Van de 1500 slachtoffers is geen enkele schedel of bot gelokaliseerd. In- en rondom de Titanic is niets van een enkel slachtoffer gevonden.
De wetenschappelijke verklaring voor de afwezigheid van menselijke resten
Hoewel de Titanic de rustplaats werd voor ruim 1500 mensen, zijn er nooit menselijke resten teruggevonden. Dit roept bij veel mensen vragen op, want je zou toch vele honderden stoffelijke overschotten moeten aantreffen? De reden dat dit niet het geval is, heeft te maken met de extreme omstandigheden op 3.800 meter diepte. De onderstaande drie factoren hebben hiermee te maken:
- Consumptie door diepzeefauna: Kort na de ramp trokken de lichamen diepzeedieren en micro-organismen aan. In een omgeving waar voedsel schaars is, wordt organisch materiaal (weefsel en vet) zeer snel geconsumeerd door vissen en bacteriën.
- De calcium-oplossingsdiepte (CCD): Het wrak ligt onder de zogeheten calcium carbonate compensation depth. Op deze enorme diepte is het zeewater onverzadigd met calcium, de bouwstof van onze botten. Wanneer botten worden blootgesteld aan dit koude, zuurstofrijke water, lossen ze na verloop van tijd volledig op in het zeewater.
- Looistoffen in leer: De enige ‘aanwezigheid’ van slachtoffers wordt gevormd door paren schoenen die naast elkaar op de zeebodem liggen. Het leer van deze schoenen was behandeld met looistoffen (tannine), waardoor ze niet werden opgegeten of afgebroken. Terwijl het lichaam en de botten in de schoenen volledig verdwenen, bleven de schoenen als een stille afdruk achter op de plek waar de persoon is neergekomen.
Er is echter een kleine kans dat er menselijke resten in diep gelegen afgesloten kamers van de Titanic zijn te vinden. In deze kamers is er vrijwel geen watercirculatie en is het zuurstofgehalte zo laag, dat afbraakprocessen vrijwel stil liggen. Deze kamers zijn tot op de dag van vandaag niet onderzocht, omdat het zeer moeilijk is om deze ruimtes te bereiken.
De exacte locatie van het wrak wordt momenteel zorgvuldig gemonitord door organisaties zoals de National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), die zich inzet voor de bescherming van de Titanic als maritiem monument.
