Op 4 augustus brak een enorm stuk ijs los van de Petermann-gletsjer in het noordwesten van Groenland. Rond 22.00 uur Nederlandse tijd dreef het ijseiland volgens onderzoekers volledig weg van de oostkant van de drijvende ijstong.
Het gaat om 76,4 vierkante kilometer, ongeveer het oppervlak van Manhattan, met een geschatte dikte tot 150 meter. Het is het grootste verlies aan drijvend ijs bij deze gletsjer sinds 2012 en de zwaarste kalving in het hele Noordpoolgebied sinds 2020.
Europese satellieten legden alles vast. Radarbeelden van een dag eerder lieten al zien dat het midden van de ijstong het begaf.
En daar blijft het niet bij, want de onderzoekers verwachten dat er nog twee grotere stukken volgen.
Wat de satellieten zagen gebeuren
De beelden komen van de Sentinel-1 satellieten van het Europese Copernicus-programma. Die dragen radar aan boord in plaats van een gewone camera, waardoor ze dag en nacht kunnen kijken en dwars door bewolking heen. Voor een gebied waar het maandenlang donker is en vaak bewolkt, is dat het verschil tussen wel of niet zien wat er gebeurt.
Op 3 augustus toonde de radar duidelijke aftakeling langs de middellijn van de ijstong. Een dag later was het blok volledig los van de oostkant van de gletsjer. Wat er nu rond drijft heet een ‘tabulaire ijsberg’ of ijseiland, een plat blok met een vlakke bovenkant. Rond Antarctica zijn die vrij gewoon, maar in het Noordpoolgebied zijn ze zeldzaam.
Bij de vergelijking met Manhattan hoort wel een kanttekening. Die gaat alleen over het oppervlak en zegt niets over de vorm of de massa. Bij een blok van mogelijk 150 meter dik zit het grootste deel onder water, dus wat je op de satellietbeelden ziet is maar een fractie van wat er werkelijk drijft.
Onderzoekers zagen dit al sinds 2019 aankomen
De kalving werd opgemerkt door een internationaal team dat mede wordt geleid vanuit de Universiteit van Ottawa. Promovendus Adam Garbo, die het blok als eerste identificeerde, volgt de gletsjer samen met collega’s al sinds 2019. In die jaren zagen ze de scheuren in de drijvende tong groter worden en de vervorming toenemen.
In april van dit jaar kwam daar een scherper beeld bij. Twee Sentinel-satellieten vlogen toen kort achter elkaar in dezelfde baan, waardoor onderzoekers elke dag opnieuw dezelfde plek konden meten. Met die techniek, interferometrie, brachten ze de scheurgroei bijna in realtime in kaart, vier maanden voordat het blok daadwerkelijk losbrak.
Voor Petermann is dit niet de eerste keer. In 2008, 2010 en 2012 gingen er ook grote stukken af, waarvan het exemplaar uit 2010 met 251 vierkante kilometer nog aanzienlijk groter was. Daarna bleef de ijstong lange tijd redelijk stabiel, maar aan die periode is nu een einde gekomen.
Wat er nu met het ijseiland gaat gebeuren
De twee stukken die volgens de onderzoekers kunnen volgen zijn allebei groter dan wat er nu af is gegaan, namelijk ongeveer 97 en 87 vierkante kilometer. Bij elkaar zou dat ongeveer 22 procent van de resterende ijstong wegnemen. Wanneer dat gebeurt kan niemand zeggen, want de scheuren liggen er wel maar een kalving laat zich niet inplannen.
Het losgeslagen blok wordt intussen gevolgd door Environment and Climate Change Canada. Die kijkt vooral naar waar het naartoe drijft en of het scheepvaartroutes of installaties op zee in de weg komt. Zulke ijseilanden kunnen jaren blijven bestaan voordat ze uiteenvallen en dat maakt ze zowel interessant voor onderzoek als vervelend voor de scheepvaart.
ESA Copernicus, Sentinel-1 captures major ice loss from Greenland glacier, augustus 2026
University of Ottawa via ScienceDaily, over de kalving en de twee mogelijke vervolgstukken, 26 augustus 2026
