Wie op Google Earth naar Mauritanië inzoomt, ziet midden in de woestijn iets wat daar niet lijkt te horen. Een reusachtig oog van ringen, zo rond dat het lijkt alsof iemand er met een passer overheen is gegaan.
Het oog van de Sahara is al decennia een magneet voor complotdenkers en Atlantis-jagers. Geologen hebben inmiddels hun eigen verklaring en die heeft niets met een gezonken stad te maken. Toch is het echte verhaal minstens zo spectaculair, want het begint op het moment dat er een complete oceaan ontstond.
Wat is het oog van de Sahara precies?
Het oog van de Sahara heet officieel de Richat-structuur en ligt op het Adrar-plateau in het noorden van Mauritanië, Noordwest-Afrika (in de regio van de Sahel en de westelijke Sahara). Het geheel meet zo’n 40 kilometer in doorsnee. Daardoor herken je de ringen vanaf de grond nauwelijks en zie je de vorm pas echt van bovenaf.
Franse geografen beschreven het in de jaren dertig als eerste en noemden het weinig poëtisch het knoopsgat van Richat. De bijnaam oog van de Sahara kwam later, toen astronauten Ed White en James McDivitt het in 1965 fotografeerden tijdens de Gemini IV-missie. Sindsdien is het een geliefd herkenningspunt voor iedereen die vanuit de ruimte naar beneden kijkt.
In maart 2026 legden de satellieten Landsat 8 en 9 het nog eens haarscherp vast. De oranje en grijze tinten op die beelden zijn geen fotofilter. Het zijn verschillende soorten gesteente die naast elkaar aan het oppervlak liggen.
Geen meteoriet, maar een opgeblazen aardkorst
Wie een perfecte cirkel in het landschap ziet, denkt al snel aan een inslag. Dat dachten de eerste onderzoekers ook. Ze meenden zelfs coesiet te hebben gevonden, een mineraal dat alleen ontstaat onder de gigantische druk van een meteoriet, maar in 1969 bleek dat een vergissing.
Er ontbreekt namelijk van alles wat bij een inslagkrater hoort. Geoloog Michel Jébrak van de Universiteit van Quebec in Montreal, die de structuur jarenlang onderzocht, wijst op het gebrek aan gesmolten gesteente. Bovendien liggen de aardlagen keurig op volgorde in plaats van door elkaar gesmeten.
De echte verklaring speelt zich zo’n 100 miljoen jaar geleden af, toen het supercontinent Pangea uiteenviel en de Atlantische Oceaan zich opende. Vanuit de diepte drong magma omhoog dat de aardkorst als een bel opduwde. Daarna schuurde de erosie de top er laagje voor laagje af.
Is het oog van de Sahara Atlantis?
Toch blijft één theorie hardnekkig rondzingen. In 2018 ging een video viraal die beweerde dat het oog van de Sahara het verloren Atlantis van Plato is. De redenering is simpel, want Plato beschrijft een stad met ringen van land en water en hier liggen toevallig ook ringen.
Geologen en archeologen prikken er vrij makkelijk gaten in. Plato spreekt over twee ringen land en drie ringen water, wat je hier alleen met creatief tellen terugziet. Belangrijker nog is dat er geen enkel spoor van een stad uit die tijd is gevonden, dus geen havens, geen tempels en geen muren.
Mobiele gebruikers kunnen de onderstaande tabel horizontaal scrollen.
| Oog van de Sahara | Atlantis volgens Plato | |
|---|---|---|
| Ligging | Adrar-plateau, Mauritanië | Voorbij de Straat van Gibraltar |
| Ouderdom | Circa 100 miljoen jaar | Circa 11.500 jaar |
| Ringen | Drie ringen van gesteente | Twee ringen land, drie ringen water |
| Ontstaan | Opstijgend magma en erosie | Gesticht door de god Poseidon |
| Sporen van een stad | Geen | Alleen in Plato’s tekst |
Bronnen
NASA Earth Observatory, Eyeing the Richat Structure (2026)
IUGS Geoheritage, Richat Structure, a Cretaceous Alkaline Complex (geraadpleegd 22 okt 2026)
Science Friday, The Eye of the Sahara (geraadpleegd 26 okt 2026)
Daarbij komt dat Plato zijn verhaal waarschijnlijk nooit als geschiedenis bedoelde, maar als moreel lesje over een hoogmoedige grootmacht. Net als bij de Nazcalijnen heeft de werkelijkheid hier geen mythische hulp nodig. Een oceaan die openscheurde plus 100 miljoen jaar zandstralen leveren gewoon het mooiste oog van de planeet op.
Waarom de ringen van de Richat-structuur zo perfect rond zijn
Het geheim zit in het verschil tussen hard en zacht gesteente. Harde zandsteenlagen bleven als ruggen overeind staan, terwijl de zachtere lagen ertussen wegsleten. Zo ontstonden drie ringen die naar buiten toe aflopen, in vaktaal cuesta’s genoemd.
In het midden ligt een kalksteenplateau met een kilometers grote breccie, een natuurlijke puinbak van aan elkaar gekitte brokken kiezelrijk gesteente. Heet grondwater heeft daar ooit flink huisgehouden. Het loste gesteente op en zette het daarna weer vast.
Jébrak vergelijkt het terrein met een labyrint en dat is letterlijk zo. De ringen zijn steile ruggen met dalen ertussen, waardoor oversteken een flinke klus is. Prachtig voor geologen, iets minder handig als je net je waterfles in de auto hebt laten liggen.
Wil je zien hoe het oog van de Sahara er in het echt uitziet? De Nederlandse motorreiziger Noraly Schoenmaker van het YouTube-kanaal Itchy Boots reed er dwars doorheen en vroeg zich onderweg hetzelfde af. In de video hieronder zie je hoe de ringen vanaf de grond bijna in het landschap verdwijnen.
