Hoog in de Peruaanse woestijn liggen reusachtige tekeningen in de grond, sommige zo groot dat je ze alleen vanuit de lucht goed ziet. Het mysterie van de Nazcalijnen houdt wetenschappers al bijna een eeuw bezig. Wie maakte ze, hoe, en vooral waarom? Lange tijd voedde dat raadsel de wildste theorieën, tot aan buitenaardse bezoekers toe.
Inmiddels heeft de wetenschap de meeste vragen beantwoord en zelfs kunstmatige intelligentie helpt nu mee om het raadsel verder te ontrafelen. Hieronder lees je wat de Nazcalijnen precies zijn, hoe ze gemaakt zijn, en wat ze betekenen.
Wat zijn de Nazcalijnen?
De Nazcalijnen zijn enorme figuren die in de woestijngrond ten zuiden van Lima zijn aangebracht. Ze werden gemaakt door het Nazca-volk, dat tussen ongeveer 200 voor Christus en 650 na Christus in het gebied leefde. Samen beslaan ze honderden vierkante kilometers, met afbeeldingen van dieren, planten en mensen, naast strakke geometrische vormen. Bekende voorbeelden zijn een kolibrie, een aap, een spin en een condor, sommige tientallen meters groot.
Het opvallendste is dat je veel van die figuren pas vanuit de lucht echt herkent. Vanaf de grond zie je vooral losse lijnen, maar van bovenaf vormen ze haarscherpe tekeningen. En juist die blik hadden de makers zelf nooit, want het vliegtuig bestond nog niet. Precies dat gegeven hield het mysterie eeuwenlang levend en maakte het tot werelderfgoed dat tot op de dag van vandaag toeristen en onderzoekers trekt.
Hoe maakten ze de Nazcalijnen zonder ze ooit te zien?
Hoe leg je een perfecte kolibrie van tientallen meters aan als je hem nooit van bovenaf kunt controleren? Het antwoord blijkt verrassend simpel. De Nazca verwijderden de bovenste laag van zo’n dertig tot veertig centimeter donkere, roodbruine steentjes, waardoor de lichtere ondergrond zichtbaar werd. Door dat contrast tekenden de lijnen zich scherp af tegen de woestijnvloer.
Lees ook De kokende rivier in Peru, wetenschappelijk verklaard ›Voor de vorm gebruikten ze eenvoudige meettechnieken met touwen en staken, en ze konden kleine ontwerpen nauwkeurig opschalen tot reusachtige figuren. Dat de tekeningen millennia hebben overleefd, danken ze aan het droge, windstille klimaat en een ondergrond die nauwelijks overstroomt. Geen buitenaardse hulp nodig dus, alleen vakmanschap en geduld.
Zo verklaart de wetenschap het mysterie van de Nazcalijnen
Dan blijft de grote vraag waarom ze al die moeite namen. Archeologen hebben daar na decennia onderzoek verschillende, samenhangende verklaringen voor gevonden.
- Kalender en astronomie: sommige lijnen lijken samen te vallen met de stand van de zon of de sterren op belangrijke momenten in het jaar.
- Water en landbouw: in dit kurkdroge gebied wijzen figuren mogelijk naar waterbronnen of speelden ze een rol in rituelen rond vruchtbaarheid.
- Rituele looppaden: veel geoglyphen liggen langs oude paden die mensen al lopend of dansend volgden tijdens ceremonies.
- Doorgeven van verhalen: de tekeningen dienden vermoedelijk om symbolische boodschappen en gemeenschappelijke herinneringen vast te leggen.
Geen van die verklaringen sluit de andere uit, want de lijnen hadden waarschijnlijk meerdere functies tegelijk. Mysteries gezien vanuit de lucht komt overigens ook op andere continenten voor, zo bewijzen vreemde foto’s op Google Earth.
Wat kunstmatige intelligentie blootlegt
En het onderzoek is nog lang niet klaar. In 2024 zette een team van de Japanse Yamagata University samen met IBM kunstmatige intelligentie in om verborgen figuren op te sporen. In slechts een half jaar vonden ze 303 nieuwe geoglyphen, waaronder papegaaien, katten en apen, bijna een verdubbeling van het aantal dat in bijna een eeuw was ontdekt. Het werk verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift PNAS.
Die vondsten leveren meer op dan alleen mooie plaatjes. Door zoveel figuren in kaart te brengen, zagen de onderzoekers dat verschillende typen lijnen een verschillend doel dienden, van het delen van informatie in kleine kring tot ceremonies voor de hele gemeenschap. Zo brengt moderne technologie ons stap voor stap dichter bij de betekenis van een eeuwenoud raadsel.
