Wetenschappers zoeken al meer dan een eeuw naar manieren om kanker met bacteriën te bestrijden. Nu komt er een opvallende vondst uit een onverwachte hoek, want een bacterie uit de darm van een Japanse boomkikker liet bij muizen met darmkanker alle tumoren verdwijnen. Het onderzoek verscheen in het vakblad Gut Microbes en trekt wereldwijd de aandacht.
De uitkomst van het onderzoek met de boomkikker-bacterie klinkt bijna te mooi om waar te zijn. Toch gaat het om echt laboratoriumwerk van een gerenommeerd Japans instituut. Reden genoeg om te kijken wat de onderzoekers precies deden en wat hun vondst wel en niet betekent.
Zo ontdekten wetenschappers de boomkikker-bacterie
Onderzoeker Eijiro Miyako en zijn team van het Japan Advanced Institute of Science and Technology, kortweg JAIST, gingen gericht op zoek naar bacteriën met een antikankereffect. Ze keken daarvoor niet naar de mens maar naar amfibieën en reptielen.
Uit het spijsverteringskanaal van drie inheemse Japanse dieren kweekten ze maar liefst 45 verschillende bacteriestammen. Die kwamen van de Japanse boomkikker (Dryophytes japonicus), de Japanse vuurbuiksalamander (Cynops pyrrhogaster) en de Japanse grashagedis (Takydromus tachydromoides).
De onderzoekers dienden de stammen per injectie toe aan muizen die genetisch waren aangepast om darmkanker te ontwikkelen. Daarna volgden ze de dieren enkele weken en keken of de tumoren kleiner werden en of de behandeling veilig bleef. Negen van de 45 stammen lieten een duidelijk effect zien. Toch was er één die er met kop en schouders bovenuit stak.
Tekst gaat verder onder de afbeelding.
Die uitschieter was een specifieke variant van de bacterie Ewingella americana, afkomstig uit de boomkikker, zo blijkt uit het onderzoek. Bij de behandelde muizen verdwenen alle darmtumoren, oftewel een volledige respons van honderd procent. Zo’n resultaat komt in dit soort onderzoek zelden voor. De bacterie verdween bovendien snel weer uit het bloed en nestelde zich niet in gezonde organen.
📱 Op mobiel kun je de tabel horizontaal scrollen.
| Nederlandse naam | Wetenschappelijke naam | Leverde de topstam op? |
|---|---|---|
| Japanse boomkikker | Dryophytes japonicus | Ja, Ewingella americana (100 procent respons) |
| Japanse vuurbuiksalamander | Cynops pyrrhogaster | Nee |
| Japanse grashagedis | Takydromus tachydromoides | Nee |
Waarom bacteriën al langer worden ingezet tegen kanker
Het idee om kanker met bacteriën aan te pakken is verre van nieuw. Al rond 1890 spoot de New Yorkse arts William Coley bacteriën in bij kankerpatiënten en zag hij sommige tumoren slinken. Zijn methode raakte later op de achtergrond door de opkomst van bestraling en chemotherapie, die veel makkelijker te standaardiseren waren. Toch bleef de fascinatie voor micro-organismen als medicijn altijd bestaan.
Die fascinatie is goed te verklaren. Een groot deel van onze medicijnen, van antibiotica tot bepaalde kankermiddelen, komt oorspronkelijk uit bacteriën en schimmels. Onderzoekers speuren daarom letterlijk de natuur af, van de bodem onder onze voeten tot de darm van een kikker. De vondst van de boomkikker-bacterie past naadloos in die lange traditie.
Van muis naar mens is nog een grote stap
Hoe spectaculair de cijfers ook klinken, het gaat vooralsnog om een studie bij muizen. Resultaten bij proefdieren vertalen zich lang niet altijd naar mensen, want het menselijk lichaam is complexer en reageert vaak anders.
Een levende bacterie rechtstreeks in de bloedbaan brengen roept bovendien vragen op over de veiligheid. Voordat er sprake kan zijn van een behandeling, zijn er nog jaren van onderzoek en strenge tests nodig.
Het JAIST-team kijkt alvast vooruit. De onderzoekers willen de bacteriestam ook testen op andere vormen van kanker, zoals borstkanker, alvleesklierkanker en huidkanker. Daarnaast onderzoeken ze of een combinatie met bestaande immuuntherapie kan helpen bij tumoren die zich moeilijk laten behandelen. Voor patiënten van vandaag verandert er nog niets, maar de richting is veelbelovend en laat zien dat grote doorbraken soms uit de kleinste hoek komen.
